Reishiki

Ik wil deze uitdrukking gebruiken om iets te vertellen over bepaalde rituelen en gebruiken die in Japan van toepassing zijn. Een vorm van etiquette waarin diepe achterliggende gedachten in verborgen ligt. Allereerst moeten we iets weten over deuren en de architectuur van het traditionele en historische Japan.

Anders dan onze scharnierende deuren in het Westen; Japanse deuren schuiven heen en weer in een bepaald soort rails, in de vloer en plafond. In sommige ruimtes is de deur een klein rechthoek, die toegang geeft tot een opening die zo klein is dat we letterlijk op handen en knieën er doorheen moeten kruipen. Deze kleine deuren noemen we Nijiri Guchi. Vaak zijn ze te vinden in traditionele theehuizen waar ritueel thee wordt gedronken (chado).

Bekijk het eens van deze kant: het is eenvoudig om flitsende imponerende entree te maken via een Japanse schuifdeur. Maar vergeet niet dat er in de beterden ruimte mensen op de grond zitten in een traditioneel Japans gebouw. Als je dan rechtop staand de kamer binnenkomt, zal je op een imponerende manier boven alles en iedereen uitsteken. Je zal de aandacht hebben van iedereen en iedereen zal tegen je op kijken. Voor veel onder ons, westerlingen, is dit een normaal ingeburgerd soort gedrag en vragen zich misschien af waarom de Japanse etiquette juist het tegenovergestelde voorschrijft.

Het antwoord hierop is dat de etiquette in Japan (tenminste de meeste daarvan) ten doel heeft de sociale harmonie te behouden. Respectabele omgangsvormen naar elkaar toe en het welbehagen van de groep of sociale structuur belangrijker zijn dan persoonlijke belangen.
Natuurlijk zijn dit soort motiverend gedrag in etiquette een leidraad geweest in de meeste maatschappijen. In Japan daar in tegen is dit het allerbelangrijkst. Rijst bijvoorbeeld, het hoofdvoedsel, is zo maatschappelijk intensief om te verbouwen dat gemeenschappelijk werken en wonen een noodzaak was. Dit leidt tot patronen van kolonialiseren waarbij men dicht bij elkaar verbleef. Op veel manieren heeft die vorm van etiquette gediend als smeermiddel voor onontkoombare sociale spanningen van het dagelijks leven.

Hoe hoger de sociale klasse van een individu des te meer nederig en respectvoller was in zijn optreden. Hoe meer belangrijker de persoon, hoe minder hij zich daarvoor in het openbaar profileerde. Als die persoon bekend was in zijn sociale orde hoefde hij daar zichzelf en anderen niet aan te herinneren. Als hij een vertrek binnenkwam was het niet noodzakelijk om die entree te gaan gebruiken om de aandacht naar zich toe te trekken.
Dit deed hij bescheiden; met minimaal geluid schoof hij de deur open om vervolgens op zijn knieën naar binnen te gaan. Zo bleef hij op hetzelfde niveau als diegene die in het vertrek aanwezig waren. Hiermee wordt de uitdrukking bedoeld dat een man beoordeeld wordt aan de manier hoe deze een kamer binnenkomt.

Maar waarom het onderscheid tussen man en vrouw? Geeft deze uitdrukking het verschil aan dat er tussen de sekses verschillende vormen van etiquette waren? In zekere zin wel.Vrouwen hadden vroeger minder privileges dan mannen. Als er een groep mannen in een vertrek aanwezig waren was het de vrouw die voor eten en drinken zorgde. Zo moesten vrouwen dus veel vaker de kamer verlaten Maar dat onderscheid kan erg misleidend zijn. In essentie is sekse niet belangrijk. Wat wel belangrijk is is de essentie van de gedrevenheid van de etiquette. Deze gedrevenheid en houding is enorm doorgedrongen in de Japanse cultuur, en omdat de Budo en Bu Jutsu een product is van deze cultuur, is het logisch dat zulke concepten ook hier in zijn geïntegreerd.

En daarom is het zo enorm teleurstellend om te zien dat veel (westerse) mensen serieus bezig zijn om de krijgskunst een zinvol deel van hun leven te maken, zo op een onbekwame en ongeïnteresseerde nalatende manier met deze etiquette omgaan. Of erger nog: nonchalant er voor kiezen dit gewoon niet te respecteren.
Als je een macho in de rol van “meester” over de mat ziet zweven met een uitstraling dat de wereld blij mag zijn met zijn aanwezigheid op deze planeet, of een deelnemer bij een groot toernooi die op de mat staat te juichen en staat te springen na een overwinning, dan ben je getuige van een enorm disrespect voor tradities van waarin de krijgskunsten ontwikkeld zijn. De vaardigheden voor het openen en sluiten van een schuifdeur zijn een onderdeel van de Reishiki. De bekwaamheid, discipline, om in een mentale en fysieke balans op je knieën over de vloer te bewegen is een specificiek aspect van dit onderdeel. Dit eigen maken van deze vorm van etiquette, wat ten doel heeft om omgangsvormen te verbeteren, om onszelf in een respectvolle manier te profileren naar anderen toe.
In elke land, in elke cultuur worden wij beoordeeld op juist de kleine dingen die wij doen. Wij, die het pad volgen van de Koryu zijn heel goed bewust van het feit dat de uiterlijke vorm vaak een expressie is van een diepere innerlijke staat.

Ik hoop dat je nu iets hebt om over na te denken: wanneer je een deur opent om een ruimte te betreden, en na zult denken aan de manier waarop jij je entree maakt.

Reishiki : Het openen van een schuifdeur

"Een man wordt beoordeeld hoe of hij een deur opent, een vrouw hoe zij deze sluit."

Een onderdeel van dit ritueel bestaat uit het een nederige binnenkomst van de ruimte. Het binnenglijden op handen en knieën, door deze kleine opening, heeft feitelijk doel tot automatisch aanzet tot nederigheid en om het ego te verkleinen. (in overweging nemend van de grootte van sommige (westerse) ego's die soms binnenkomen, zouden we in elke Dojo van ons land een Nijiri Guchi moeten maken...) Traditionele Japanse gebouwen hebben ook deuren die de gehele ruimte beslaan, of de functie hebben van scheidingswand, tussen twee ruimtes in.
Maar, ongeacht de maat of vorm; alle Japanse deuren worden geopend op dezelfde manier: je knielt bij de deur-opening, schuift deze open en gaat binnen via de knieën. Er is een vrij eenvoudige basisregel om een kamer binnen te gaan: de hand die het dichtste bij de deur is, schuift deze een paar centimeter open (om exact volgens de etiquette te handelen is dit de lengte van een vinger), daarna verplaats je de handen om deze verder open te schuiven. Zo zijn er verscheidene manieren van etiquette te herkennen om een deur te openen en de kamer binnen te gaan.

Het komt er op neer dat voor mensen uit die feodale periode, een elke dag terugkerend ritueel, zoals het binnengaan van een kamer, een veelbetekende en strikt voorgeschreven handeling was. Het is niet overdreven dat deze handelswijze in dezelfde verhouding van intensie en mentale instelling werden gedaan zoals bepaalde onderdelen van Kata worden uitgevoerd. Net zoals de betekenis van de uitdrukking dat een man wordt beoordeeld op de manier hoe hij een deur opent en hoe of een vrouw deze sluit, is allemaal terug te vinden in deze vorm van etiquette.

end page