Inleiding
Elk van de martiale Kunsten heeft zijn eigen technieken. Bij zazen is de concentratie op ademhaling en houding ook een techniek. Deze techniek is nodig, maar een jujutsu-sha die alleen maar techniek leert is geen jujutsu-sha. In de martiale kunsten is de techniek gedurende 10 tot 20 jaar onmisbaar. Maar uiteindelijk is de toestand van de geest het belangrijkst; dit is bijzonder duidelijk te zien bij het boogschieten. De verbinding tussen lichaam en geest, de geest en techniek, wordt gevormd door de ademhaling. Houding en ademhaling worden uiteindelijk één. De ademhaling wordt uiteindelijk de drijvende kracht (ki). Bij onze beoefening zijn er drie essentiële factoren: de techniek, de activiteit en de geest. Bij zazen kan men door de houding evenwicht brengen in de toestand van de geest en de ademhaling. In een gevecht is het moeilijk om de ademhaling in evenwicht te houden, want men is gedwongen om veel bewegingen te maken. Bij zazen stuit men in het begin natuurlijk op moeilijkheden, maar later kan met gemakkelijk het evenwicht vinden tussen de geest en ademhaling. Zeker in het begin is het goed om de houding bewust en met geduld te oefenen. Na enige jaren van oefening komt men op dat ene punt dat men zonder bewuste inspanning kan concentreren.
Als u blijft doorgaan met het beoefenen van zazen leert u onbewust, op een natuurlijke manier, vanzelf het geheim van de Bu kennen. Het is dan niet perse nodig om een martiale kunst te beoefenen. De anderen zullen niet bij u in de buurt komen en het zal niet nodig zijn om te vechten. De Ware Weg van de Bu is niet de wedijver of het conflict: hij staat boven leven en dood, overwinning en nederlaag. Het geheim van het zwaard is het niet te ontbloten; het zwaard moet niet getrokken worden, want als u de wens hebt iemand te doden zult u eraan sterven. Men moet zichzelf doden, zijn eigen geest doden. Als u dit beheerst worden anderen bang en zullen deze vluchten. Het is daarom niet nodig om fysiek te overwinnen. Bij zazen schept men door de concentratie op het uitademen de verbinding die het bewustzijn en de houding in evenwicht brengt. Deze activiteit ontketend een balans tussen spieren, zenuwen, hypothalamus en thalamus. Als u zazen blijft beoefenen kunt u dat onbewust op natuurlijke wijze vanzelf bereiken.
Loslaten
In de wereld van de martial arts is het begrip sutemi erg belangrijk. Sute: afstand doen en Mi: lichaam. Het betekend dus "het lichaam van zich afwerpen, afstand doen van het lichaam". Deze sutemi waza komt niet alleen voor in het ongewapende gedeelte. In kendo draait alles om sutemi. Er zijn verschillende scholen:
Tai Chai Ryu (lichaam - in de steek laten - school);
Mu Nen Ryu (ontkenning - bewustzijn - school);
Mu Shin Ryu (ontkenning - geest - school);
Mu Gen Ryu (afstand doen - van de ogen - school);
Mu Te Ki Ryu (zonder vijand);
Mu To Ryu (zonder zwaard);
Shin Jin Ryu (de ware geest);
Ten Shin Ryu (de kosmische geest);
Er zijn dus veel verschillende scholen, maar één ding hebben ze gemeen: sutemi: afstand doen, het lichaam loslaten, het IK vergeten, uitsluitend de kosmische weg volgen. Je doet afstand van dingen waaraan je gehecht bent, van persoonlijke verlangens, van het Ik. Je probeert het Ik objectief te leiden. Waar je ook terecht komt, je moet niet bang of angstig zijn. Je moet je "hier en nu" concentreren en geen energie sparen. Je beweegt je lichaam natuurlijk, automatisch, onbewust, zonder persoonlijk bewustzijn. Want als wij gaan denken worden de handelingen en het gedrag traag, aarzelend. Er komen vragen op en de geest put zich dan uit. Het bewustzijn is niet meer in balans en flakkert als een vlammetje in de wind.
In de martial arts moeten bewustzijn en handeling altijd een eenheid vormen. Als je pas met een training begint herhaal je steeds de techniek en de kata (motorische- en sensorische fase) Die blijf je gedurende een aantal jaar herhalen. Zo worden de technieken en vormen een gewoonte (autonome fase). In het begin is voor het oefenen het persoonlijk bewustzijn nodig, in een later stadia kun je techniek uitvoeren zonder er bij na te denken, je zit niet meer vast, je bent niet meer bezig met de principes. Als je dit niveau hebt bereikt wordt het mogelijk om iets nieuws te creëren. In het dagelijks leven gaat dit net zo. Dat is de essentie van Zen.
Bij de creatie van grote kunstwerken is de techniek volkomen ondergeschikt. In de wereld van de technologie en de wetenschap zijn de grote ontdekkingen niet gebonden aan principes en technieken. Vastzitten aan één idee, één categorie, één waarde systeem is een misvatting en in strijd met de wetten van de natuur, het leven. Van idee naar handeling moet je deze ware vrijheid bereiken. Bij zazen is vanaf het eerste begin de houding het enige belangrijke, want daarin ligt ons gehele wezen, in zijn totaliteit.
Bij zen moet men één worden met de fundenmentele waarheid van de kosmos. Want het denken moet verder gaan dan het persoonlijk bewustzijn; we moeten denken met ons hele lichaam en niet alleen met de hersenen.
Als we slecht aan het resultaat denken (het overwinnen) met ons persoonlijk bewustzijn kunnen we ons niet concentreren en niet al onze energie vrijmaken. Als we alleen ons op de handeling zelf toeleggen, zal het hoogste resultaat onbewust, vanzelf bereikt worden. Oefenen zonder na te denken is zelfs beter dan bewust oefenen.
De essentie van Zazen
1) Voor sommigen is zazen meditatie, een geesteshouding. Maar zazen is noch een gedachte, noch een meditatie in de zin van een geloof. Een Zen meester definieerde de mens als denkend riet, waarmee hij het Westerse idee verwoord dat het denken de basis van het menselijk handelen is. Het denken vult het hele leven, niemand is in staat om niet te denken. Leraren, vooral filosofen, geven zich over aan het denken, niemand denkt erover om het denken opzich te bekritiseren. Zazen is noch denken, noch niet-denken, het overstijgd het denken; het is het zuiverste denken, zonder persoonlijk bewustzijn, in harmonie met het universele bewustzijn. Dit is de essentie van Zen, denken zonder te denken.
Bewust denken is natuurlijk wel belangrijk in het dagelijks leven en men kan dit niet afschaffen. Maar het komt wel eens voor dat men de ervaring heeft gedachteloos te handelen.
Zonder bewustzijn, zonder ik, spontaan, zoals bijvoorbeeld in de kunst, de sport of iedere handeling waar men met lichaam en geest helemaal in opgaat. Die handeling gebeurt spontaan, voordat er een bewuste gedachte is. Het is een zuivere handeling, de essentie van Zen.
2) De ervaring van zazen is ook niet een speciale of mystieke ervaring, een bijzondere toestand van lichaam en geest. Het is de terugkeer tot het normaal menselijk zijn. Men denkt bijv. dat een godsdienst moet bestaan uit wonderen en mysteriën, in tegenstelling tot de wetenschap.
Dit geld ook voor zazen; vele denken dat het erom gaat de "verlichting" (satori) te vinden, een bijzondere geestestoestand. Het beoefenen van de meditatie, van de concentratie in de houding is iets heel anders. Religieuze ceremonieën roepen emoties, gevoelens, extase op...
Zazen daar integen is geen vorm van extase, roept geen gevoelens op en is geen bijzondere toestand van het lichaam en de geest. Het gaat erom helemaal terug te keren tot de zuiverheid van het normale menselijke zijn. Deze is niet het privilege van de grote meesters of heiligen, ze is zonder mysterie, bereikbaar voor iedereen. Zazen, dat is vertrouwd raken met zichzelf, da atmosfeer van het innerlijk, de innerlijke eenheid vinden en in harmonie komen met het universele leven.
3) Zazen is geen zelfkastijding of pijniging, Gebruik een rustige plaats voor zazen, niet te licht of te donker en de atmosfeer moet aangenaam zijn. De zazen houding is het vinden van de juiste manier van zitten. Dit doe men op een kussen: zafu. De voeten zijn gekruist zoals in de traditionele lotushouding. De rechtervoet op de linkerdij en linkervoet op de rechter dij, met de voetzolen naar boven. Het is ook mogelijk om de halve positie aan te nemen: alleen één voet rust op de dij van het andere been. Het is heel belangrijk dat de knieën op de grond rusten.
Houding van de romp: de romp is recht We maken gebruik van een kussen zodat het bekken naar voren kantelt, zodat de inwendige organen een natuurlijke positie hebben, en de knieën automatisch contact maken met de grond. Het hoofd wordt rechtop gehouden, de kin naar achteren getrokken, zodat de neus recht boven de navel staat en de oren in één lijn met de schouders. De zazen houding is: de Hemel omhoog duwen met het hoofd en de aarde naar beneden duwen met de knieën.
Houding van de handen en de schouders: de handen rusten op de dijen, de handpalmen naar boven, de linkerhand op de rechter (precies tegenovergesteld als in mokuso). De duimen liggen horizontaal, in elkaars verlengde en raken elkaar (kosmische mudra, lotsubloem). De handen maken contact met de buik. De ellebogen rusten niet tegen het lichaam maar staan er iets van af, terwijl de schouders en de armen gewoon naar beneden hangen.
Houding van de mond en tong: de mond is gesloten, maar niet te krampachtig. De punt van de tong komt tegen het verhemelte, achter de tanden.
Stand van de ogen: de ogen zijn half gesloten, de blik rust een meter vooruit in de ruimte, zonder gefixeerd te zijn.
De ademhaling: als men correct zit, is de ademhaling goed en gaat vanzelf. De uitademing is langer
De conferentie van katten
Tweehonderd jaar geleden, voor het tijdperk Meiji werd een Japanse meester in kendo, Shoken, geplaagd door een enorme rat in zijn huis. Iedere nacht kwam de rat te voorschijn die hem dan uit zijn slaap hield. Hij werd gedwongen om dus overdag te slapen. Uiteindelijk raadpleegde hij een vriend die katten fokte. Shoken vroeg hem: "Leen mij alsjeblieft je sterkste kat." De vriend leende hem een straatkat die zeer snel en behendig ratten kon vangen; hij kon snel uithalen en besprong zijn prooi met grote zekerheid. Maar toen de kat de kamer van Shoken binnenkwam bleek de rat sterker te zijn en de kat sloeg op de vlucht. Deze rat had werkelijks iets heel geheimzinnigs.
Shoken leende toen een andere kat, een rode, een kat met een zeer sterke Ki, een geweldige energie en was bijzonder vechtlustig. Deze kat kwam de kamer binnen en begon direct te vechten. Maar de rat won van hem en de kat vluchtte... Een derde kat werd geprobeerd, een zwart-witte; ook deze kon echter niet winnen. Shoken leende toen voor de vierde maal een kat bij zijn vriend. Deze was zwart, oud, tamelijk intelligent, maar minder sterk als de rode kat en de straatkat. De kat kwam de kamer in, de rat bekeek hem en kwam dreigend naar hem toe. De kat ging heel rustig zitten en verroerde zich niet. Toen begon de rat te aarzelen. Een beetje angstig kwam de rat dichterbij en plotseling greep de kat hem in zijn nek, doodde hem en droeg hem naar buiten.
Shoken ging terug naar zijn vriend en zei: "Ik heb deze rat al vele malen achtervolgt met mijn houten zwaard, maar de rat wist mij telkens aan te vallen. Hoe komt dat deze oude, zwarte kat hem heeft kunnen verslaan?"
Zijn vriend antwoorde: "Roep een vergadering bijeen en vraag het de katten. Jij moet ze ondervragen want jij bent een meester in Kendo. Katten begrijpen de Materiele kunsten heel goed."
Er vond dus een vergadering van de katten plaats, voorgezeten door de eerdergenoemde zwarte kat, die de oudste was. De straatkat zei: "Ik was heel sterk." De zwarte kat vroeg hem daarop waarom hij dan niet gewonnen had. De straatkat antwoordde: "Ik ben heel sterk en beschik over uitstekende technieken om ratten te vangen. Mijn klauwen zijn sterk en ik bespring met grote zekerheid mijn prooi, maar deze rat is gewoon anders dan anderen." De zwarte kat verklaarde: "Je kracht en je techniek kunnen je niet boven deze rat stellen. Ondank dat je kracht en je techniek heel sterk zijn kon je, door je vaardigheid alleen, niet winnen."
Toen sprak de rode kat: "Ik ben heel sterk, ik train voortdurend mijn Ki, mijn energie en mijn ademhaling door Zazen te beoefenen. Ik eet goed en ben daardoor heel actief. Maar ik heb deze rat niet kunnen verslaan. Waarom?" De oude zwarte kat antwoordde hem: "je bent heel actief en je hebt een sterke Ki, maar de rat stond boven jou Ki. Je bent dus zwakker als de rat. Als je gehecht bent aan je Ki wordt die kracht leeg. Als je Ki te abrupt is, te kort, dan ben je alleen maar vurig. Je zou bijvoorbeeld ook kunnen zeggen: als jouw activiteit vergelijkbaar is met water dat uit een kraan komt, is die van de rat te vergelijken met een fontein. Daarom de kracht van de rat groter dan de jouwe. Zelfs al is je kracht groot, in werkelijk is ze klein, want je hebt teveel vertrouwen in jezelf."
Toen was de beurt aan de zwart-witte kat, die ook niet had kunnen winnen. Hij was niet erg sterk maar was wel intelligent. Hij had satori. Hij had alle technieken goed beoefend en volstond nu met beoefenen van Zazen. Maar hij was niet in mushotoku (de geest die niet uit is op winst) en had moeten vluchtten.
De zwarte kat zei: "Je bent heel intelligent en sterk. Maar je hebt de rat niet kunnen verslaan omdat je een doel had... en de intuïtie van de rat was sterker dan die van jou. Toen je de kamer binnenkwam heeft de rat direct je geestesgesteldheid doorzien. Daarom heb je niet kunnen winnen. Je hebt je kracht, techniek en je actieve bewustzijn niet in harmonie kunnen brengen; in plaats deze te verenigen zijn ze gescheiden gebleven. Terwijl ikzelf, in één ogenblik, natuurlijk en automatisch, onbewust deze drie bekwaamheden gebruikt heb. Zo heb ik de rat kunnen doden."
"Maar," sprak de zwarte kat, "hier in het dorp is een kat die vele malen sterker is als ikzelf. Hij is heel oud, zijn vacht is vaal. Ik heb hem ontmoet en hij ziet er helemaal niet sterk uit. Hij eet helemaal geen vis of vlees en ligt de gehele dag te slapen. Hij heeft in zijn leven nog nooit één rat gevangen, want ze zijn allemaal bang voor hem en slaan op de vlucht. Hij heeft dan nog nooit een gelegenheid gehad om er een te vangen. Hij kan slapend ratten verjagen en je moet worden zoals hij: je niet beperken door de houding, de ademhaling en het bewustzijn."
Dit was een wijze les voor de meester in Kendo!
ZEN
dan de inademing, krachtig en rustig als het loeien van een koe. Het inademen gaat vervolgens vanzelf. Tijdens het uitademen wordt er op de darmen een druk naar beneden uitgeoefend die het deel van de buik onder de navel (hara) doet uitzetten. De ademhaling moet geluidloos zijn, natuurlijk en nooit geforceerd, altijd hetzelfde, zowel in zazen als in de lopende zazen (kin-hin).
Zazen is de normale toestand van het lichaam en geest; rust, stabiliteit, evenwicht en harmonie.
Copyright © Saji Dojo l Saji Dojo Productions 2011 l All rights reserved
end page